Człowiek - mozliwości i ograniczenia

cz.1

PODSTAWY FIZJOLOGII LOTNICZEJ
CHOROBA WYSOKOŚCIOWA = GŁÓD TLENOWY
Ze wzrostem wysokości maleje ciśnienie atmosferyczne. Dla organizmu pilota jest to zjawisko niekorzystne, gdyż powoduje różne zaburzenia w pracy ustroju; możemy podzielić je na dwie grupy:

  • zaburzenia związane z niedotlenieniem,
  • zaburzenia związane bezpośrednio z oddziaływaniem obniżonego ciśnienia atmosferycznego.

Najważniejszą przeszkodą ze strony organizmu ludzkiego (bywaniu na wysokości) jest tzw. choroba wysokościowa (głód tlenowy). Jest ona zespołem objawów, wynikłych z wysokościowego niedotlenienia ustroju człowieka.
Przyswajanie tlenu przez organizm jest zależne od ciśnienia cząstkowego tlenu panującego we wdychanym powietrzu, tzn. ciśnienia, jakie wywarłby sam tlen w danej objętości powietrza, gdyby usunięto z tej objętości pozostałe składniki powietrza.
Ciśnienie cząstkowe tlenu zależne jest od ciśnienia absolutnego, panującego we wdychanym powietrzu, a ile z tego ciśnienia przypada na ciśnienie cząstkowe tlenu, mówi jego zawartość procentowa. W troposferze i w niższych warstwach stratosfery, mimo spadku ciśnienia atmosferycznego, skład procentowy powietrza praktycznie nie zmienia się. W powietrzu znajduje się około 21 % tlenu, wskutek czego ciśnienie cząstkowe tlenu wynosi 21% ciśnienia atmosferycznego panującego na danej wysokości, co na poziomie morza przy ciśnieniu atmosferycznym 760 mm Hg odpowiada 159,6 mm Hg. Przy ciśnieniu cząstkowym tlenu na poziomie morza 159,6 mm Hg ciśnienie cząstkowe tego gazu w pęcherzykach płucnych wynosi tylko 102-103 mm Hg.
Dzieje się tak, dlatego, że panuje tam ciśnienie cząstkowe pary wodnej wynoszące 47 mm Hg oraz dwutlenku węgla wynoszące 40 mm Hg; gazy te wypierają częściowo składniki wdychanego powietrza, a ponadto dociera tam tylko mieszanina wdychanego i wydychanego powietrza.
Odporność organizmu na chorobę tlenową określają strefy wytrzymałości organizmu na niedotlenienie. Ze wzrostem wysokości maleje ciśnienie atmosferyczne, a więc i ciśnienie cząstkowe tlenu, co z kolej powoduje zmniejszenie wysycenia krwi tlenem.
Organizm każdego zdrowego człowieka dysponuje mechanizmami wyrównawczymi (kompensacyjnymi) zapobiegającymi niedotlenieniu ustroju. Działanie tych mechanizmów polega na zwiększeniu wentylacji płuc, przyspieszeniu krążenia krwi, włączeniu do obiegu dodatkowej ilości krwi pochodzącej ze śledziony oraz zmniejszeniu dopływu krwi do narządów drugorzędnego znaczenia w danym momencie (np. układ trawienia), gdy organizm stara się zapewnić prawidłowe funkcjonowanie najważniejszych organów. Mechanizmy wyrównawcze mają jednak ograniczone możliwości i dlatego jedynie do pewniej wysokości mogą zapewnić najważniejszym narządom organizmu wystarczające zaopatrzenie w tlen. Wysokość tą przepisy określają na 4000 m n.p.m.
Układ oddechowy dysponujący możliwością pięciokrotnego zwiększenia wentylacji płuc, wykorzystuje tą możliwość podczas niedotlenienia wysokościowego najwyżej w połowie. Dzieje się tak dlatego, że tych warunków w odróżnieniu od warunków pracy fizycznej, dalsze zwiększanie wentylacji płuc jest bezcelowe i niebezpieczne. Stopieo wysycenia krwi (hemoglobiny) tlenem, zależy bowiem przede wszystkim od ciśnienia cząstkowego tlenu we wdychanym powietrzu, a nieznacznie tylko od wentylacji płuc. Niedobór tlenu na drodze odruchowej powoduje zwiększenie wentylacji płuc przez pogłębienie i przyspieszenie oddychania, co wiąże się automatycznie ze zwiększeniem wydalania dwutlenku węgla, a nadmierne obniżenie się z kolei jego poziomu we krwi.
W czasie pracy fizycznej proporcjonalnie do rosnącego zapotrzebowania na tlen zwiększa się produkcja C02 i dlatego organizm mimo wzmożonego wydalania tego gazu poprzez zwiększoną wentylację płuc zapewnia sobie niezbędny jego poziom we krwi. W czasie niedotlenienia produkcja CO2 nawet nieco zmniejsza się i dlatego, gdy poziom jego zbliży się do dolnej dopuszczalnej granicy, ośrodek oddechowy zaprzestaje dalszego zwiększania wentylacji płuc.
Odpowiedni poziom CO2 we krwi jest niezbędny dla życia i dlatego skoczkowie nie mogą bezkarnie celowo przyspieszad oddychania, tym bardziej że nie prowadzi to do zwiększenia wysycenia krwi tlenem. Głód tlenowy należy do tych nielicznych chorób, których objawy subiektywne odczuwane przez skoczka, są nieproporcjonalnie nikłe w porównaniu z rzeczywistą grozą sytuacji, W tym kryje się jej podstępnośd oraz niebezpieczeostwo, zwłaszcza w odniesieniu do młodych i niedoświadczonych osób. Wynika to zarówno z małej ilości i zazwyczaj słabo wyrażonych dolegliwości, jak również ze zmniejszonej zdolności odczuwania oraz analizowania ostrzegawczych sygnałów. Sposób objawiania się tej choroby jest różny u poszczególnych osób, a często i u tej samej osoby objawy są zmienne.
Do najczęstszych objawów choroby wysokościowej należą: senność, utrudnione myślenie, przygnębienie lub też niepokój, stan podniecenia, beztroska, wesołość itp., podobnie jak w zamroczeniu alkoholowym. Ponadto występuje: znużenie fizyczne, osłabienie siły mięśniowej, zaburzenia precyzji ruchów i ich koordynacji, bóle głowy, mdłości, zimny pot, pulsowanie w skroniach, mrowienie i drętwienie kończyn oraz zsinienie paznokci i warg. Nieraz jednak następuje utrata przytomności bez uprzedniego odczuwania jakichkolwiek dolegliwości. Wszystkie te zjawiska po locie i skoku są zazwyczaj słabo pamiętane lub w ogóle skoczek ich sobie nie uświadamia.
HIPERWENTYLACJA
Czas zatrzymania oddechu można wydłużyć wykonując przed jego wstrzymaniem serię głębokich wdechów i wydechów zwanych hiperwentylacją. Hiperwentylacja nie podnosi, co prawda poziomu tlenu w krwiobiegu, obniża jednak "wyjściową" ilość CO2, wydłużając czas potrzebny do osiągnięcia punktu przełamania. Przedłużenie bezdechu może wydłużyd się nawet dwukrotnie. Po intensywnej hiperwentylacji wydłużenie czasu zatrzymania oddechu może być tak znaczne, że bez żadnych sygnałów ostrzegawczych nastąpi omdlenie wynikające z drastycznego obniżenia ilości tlenu dopływającego z krwią do mózgu.
FIZJOLOGIA WIDZENIA
Narząd wzroku umożliwia widzenie i rozróżnianie barw otaczającego świata. Składa się z gałek ocznych, nerwów wzrokowych oraz ośrodka wzroku w centralnym układzie nerwowym. Gałka oczna zbudowana jest z białkówki, która w swej przedniej części jest przezroczysta i nosi nazwę rogówki. Za nią znajduje się tęczówka z otworem źrenicznym, soczewka oraz siatkówka - warstwa światłoczułych komórek nerwowych. Od strony tylnej do gałki ocznej wnika nerw wzrokowy. Gałka oczna wypełniona jest galaretowatą substancją, nazywaną ciałem szklistym. Narząd wzroku jest bardzo czuły i wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne. Jego najczęstsze wady to krótkowzroczność i dalekowzroczność. Wady te mogą występować w różnym nasileniu, przeważnie jednak istnieje możliwość skorygowania ich za pomocą szkieł korekcyjnych, lub soczewek kontaktowych i nie są one przeciwwskazaniem do działalności spadochronowej. W przypadku posiadania wady mającej wpływ na warunki widzenia należy dobrać odpowiednie środki w celu zapewnienia bezpieczeństwa własnego i innych w czasie wykonywania działalności lotniczej. Ważnym elementem wyposażenia skoczka są gogle ochronne zapobiegające oddziaływaniu pędu powietrza w czasie swobodnego spadania, niedopuszczające do mrużenia i łzawienia oczu.
DOLEGLIWOŚCI WYNIKAJĄCE Z WAHAŃ CIŚNIENIA I OBNIŻONEGO CIŚNIENIA
Działanie obniżonego ciśnienia atmosferycznego może powodować także wiele innych, drobniejszych dolegliwości, jak bóle w jamie brzusznej na skutek rozprężania się gazów w jelitach, czyli tzw. meteoryzm wysokościowy, bóle źle zaplombowanych zębów oraz dolegliwości ze strony zatok, a zwłaszcza uszu. Zmiany ciśnienia kryją w sobie niebezpieczeństwo w postaci tzw. urazu atmosferycznego uszu. Dolegliwości powstają z reguły przy zniżaniu się i wyrażają się w „założeniu uszu”, osłabieniu słuchu i bólach uszu. Objawy te utrzymują się przeciętnie kilka godzin i w niektórych przypadkach mogą być początkiem zapalenia ucha środkowego, a przy zaistnieniu skrajnie dużych różnic ciśnień może nastąpić pęknięcie błony bębenkowej. Ma to bardzo istotne znaczenie w spadochroniarstwie, gdzie przy skokach z dużych wysokości lub z opóźnieniem mamy do czynienia z bardzo dużymi i gwałtownymi skokami ciśnienia, a w odróżnieniu od pilotów spadochroniarz po wyskoku w przypadku wystąpienia dolegliwości nie może zahamować opadania.
W części środkowej ucha znajduje się jama bębenkowa o objętości około 1 cm3, połączona z otaczającą atmosferą trąbką Eustachiusza (trąbka słuchowa), która uchodzi do gardła. Od zewnątrz jama bębenkowa odgrodzona jest błoną bębenkową. Gdy skoczek wznosi się, wokół niego maleje ciśnienie, a z ucha środkowego poprzez trąbkę Eustachiusza wychodzi nadmiar powietrza i w ten sposób wyrównuje się ciśnienie. Natomiast przy zniżaniu powietrze nie zawsze może bez trudu wejść z powrotem. W tych przypadkach w uchu środkowym powstaje podciśnienie. Błona bębenkowa jest wpychana przez powietrze do środka, co powoduje wybrzuszenie się jej do wewnątrz i napięcie, będące przyczyną bólu i osłabienia słuchu. Efekt ssący na całą jamę bębenkową daje przejściowo wysięk, potocznie nazywany wodą.
Częste powtarzanie się tych urazów prowadzi do rozwijania się zmian zwyrodnieniowych w uchu, a w konsekwencji do osłabienia słuchu.
Dlaczego trąbka Eustachiusza nie chce przepuszczać powietrza z powrotem do ucha?
Przyczyną jej jest budowa przypominająca nieco wentyl. Nabiera ona szczególnie tych właściwości w czasie katarów, kiedy następuje obrzęk całej śluzówki noso-gardzieli. Tak jak  utrudnione jest w tym okresie oddychanie przez nos, tak samo upośledzona jest drożność trąbki Eustachiusza. W tym okresie kryje się dodatkowe niebezpieczeństwo, polegające na możliwości przedostania się do jamy bębenkowej razem z powietrzem zakażonej wydzieliny, zwłaszcza, gdy skoczek ma katar. Gdy występuje zatykanie uszu, należy przełykać ślinę, ssać cukierki lub ziewać. Wszystkie te zabiegi sprzyjają udrożnieniu trąbki. Najskuteczniejszym sposobem, choć nie najzdrowszym, jest ściśnięcie nosa palcami i zwiększenie ciśnienia w noso-gardzieli z jednoczesnym przełykaniem śliny. W miarę latania tzw. barofunkcja trąbki Eustachiusza znacznie się poprawia.
Uraz atmosferyczny może również dotyczyć zarówno zatok szczękowych, jak i czołowych. Często stany zapalne zatok niedające w codziennym życiu większych dolegliwości, gwałtownie dają znad o sobie w czasie zniżania się lub swobodnego spadania.
FIZJOLOGIA SŁUCHU, ZMYSŁ RÓWNOWAGI
Narządem słuchu jest ucho składające się z części zewnętrznej, środkowej i wewnętrznej, W uchu środkowym jest rozpięta błona bębenkowa, która drgając wskutek oddziaływania fal dźwiękowych wprawia w ruch kosteczki słuchowe. Przekazują one drgania do ucha wewnętrznego (ślimak i nerw słuchowy). Ponadto w uchu środkowym znajduje się trąbka słuchowa (Eustachiusza), łącząca jamę ucha środkowego z jamą nosowo-gardłową. Jej znaczenie omówiliśmy we wcześniejszej części wykładu.
W uchu wewnętrznym znajduje się jeden z receptorów równowagi - BŁĘDNIK. Jego zasadniczą częścią są kanały półkoliste umieszczone w trzech płaszczyznach, woreczek i łagiewka. W ich wnętrzu znajduje się płyn z drobnymi kryształkami wapnia. Przy najlżejszym ruchu głowy płyn ten powoduje odkształcenie bardzo delikatnych zakończeń nerwowych, które wystają wewnątrz kanału. Wzbudza to impuls informujący o położeniu głowy w przestrzeni. W przypadku intensywnego obrotowego ruchu głowy w jednym kierunku, po zatrzymaniu głowy płyn w błędniku siłą bezwładności krąży w dalszym ciągu, wywołując zawrót głowy i trudności w zachowaniu równowagi. Główne ich zadanie to orientowanie człowieka o położeniu własnego ciała względem ziemi, odczuwanie przyspieszenia.
Uszkodzenie błędnika powoduje bardzo poważne zaburzenia równowagi.
Całość informacji dotyczących równowagi: wzroku, błędnika, czucia głębokiego zbiera i koordynuje móżdżek.
CHOROBA POWIETRZNA = CHOROBA LOKOMOCYJNA
Jest to reakcja organizmu na kołysanie i huśtanie, czyli na niewielkie, ale zmienne przyspieszenie. Na takie zmienne przyspieszenia wrażliwy jest przede wszystkim błędnik, a dalsze objawy są jedynie następstwem jego podrażnienia. Doświadczenia przeprowadzone na zwierzętach wykazały, ze po zniszczeniu błędnika nie daje się wywołać choroby powietrznej, mimo iż przedtem te same zwierzęta były na nią podatne. Powstaje ona na skutek zaburzeń interpretacji odbieranego obrazu przy pomocy wzroku i informacji z receptora równowagi.
Niemałą rolę w ewentualnym wystąpieniu choroby powietrznej odgrywa stan emocjonalny i zaabsorbowanie psychiczne; skoczek latający, jako pasażer jest znacznie podatniejszy na tą chorobę niż osoba aktualnie zajęta pilotowaniem. Bardzo dużą rolę odgrywa również indywidualna wrażliwość. Choroba powietrzna objawia się początkowo niepokojem, pogłębianym każdym ruchem samolotu, napływaniem śliny do ust, zblednięciem twarzy i kończyn, wystąpieniem zimnego potu, aż wreszcie występują nudności i wymioty. Niekiedy tez pojawiają się zawroty głowy.
Powstaje pytanie, jak zapobiegać tym dolegliwościom?
Środki farmakologiczne dla skoczków i pilotów nie są wskazane, gdyż działają odurzająco. Jedynym wyjściem jest duża ilość treningów zarówno naziemnych, jak i powietrznych, podczas których wrażliwość błędnika znacznie zmniejsza się i skoczek zaczyna dobrze znosić loty. W powietrzu należy unikać zbędnych ruchów głową, zwłaszcza w krążeniu. Korzystnie wpływa także pełne zaabsorbowanie lotem, zamiast rozmyślania na temat choroby Bardzo dobre wyniki daje właściwy naziemny trening fizyczny połączony z ruchami obrotowymi, np. gimnastyka na batucie, ćwiczenia na kołach reńskich, łyżwiarstwo, tańce obrotowe, akrobatyka, skoki do wody.
ZDROWIE I HIGIENA
Wsiadając do samolotu trzeba mieć świadomość pełnej sprawności psychofizycznej i dobrego samopoczucia. Stan taki osiąga tylko skoczek zdrowy i wypoczęty. W okresie poprzedzającym skoki należy zapewnić organizmowi minimum 7-8 godzin snu. Nawet wówczas, gdy skoki rozpoczynają się bardzo wcześnie, trzeba pamiętać o zjedzeniu lekkiego, pożywnego śniadania. Jeżeli planowany jest długotrwały pobyt na lotnisku z wykonywaniem działalności lotniczej należy zadbać o dostateczną ilość jedzenia i picia.
UWAGA! Przed lotem i w czasie lotu nie należy spożywać napojów gazowanych.
W razie złego samopoczucia lub jakiejkolwiek dolegliwości nie wolno przystępować do wykonania lotu a o wszystkich dolegliwościach należy poinformować swojego instruktora prowadzącego lub osobę pełniąca na starcie funkcje zabezpieczenia medycznego. Nikt nie poczyta tego za słabość raczej za dowód zdrowego rozsądku.
WYKONYWANIE SKOKÓW PO SPOŻYCIU ALKOHOLU JEST ZABRONIONE!
Nie wolno również wykonywać skoków po zażyciu środków farmakologicznych wywierających działanie na system nerwowy (przeciwbólowe, nasenne, odurzające itp.).
HIGIENA CODZIENNA
W trosce o utrzymanie dobrego stanu zdrowia, samopoczucia i sprawności psychofizycznej każdy skoczek powinien stosować się do następujących zasad.
1. Przestrzeganie zasad czystości.
Jest to podstawowa zasada higieny i zasadniczy warunek ochrony zdrowia człowieka. Oto główne zasady utrzymania czystości: 
a. ciepła kąpiel po każdym treningu sportowym, oraz codziennie wieczorem,
b. codzienny poranny prysznic,
c. mycie rak po każdych zajęciach i przed posiłkami,
d. zmiana bielizny osobistej codziennie,
e. spanie w innej bieliźnie niż ta, której używało się w ciągu dnia,
f. utrzymywanie czystości w mieszkaniu oraz miejscu pracy lub nauki.
Należy też pamiętać o czystości ubrania, w którym wykonywane są loty.
2. Odżywianie.
Dieta skoczka powinna zawierać dostateczną ilość niezbędnych dla organizmu substancji odżywczych: białka, tłuszczów, węglowodanów, witamin, soli mineralnych i wody. Substancje te powinny być spożywane w możliwie różnorodnych artykułach spożywczych. Mięso, bardzo ważny składnik pożywienia, nie powinno jednak dominować w składzie pożywienia. Powinno się spożywać dużo serów, jaj, ryb i przetworów rybnych, a przede wszystkim dużo warzyw i owoców. Posiłki powinno się spożywać regularnie (5/dobę). Niewskazane jest jedzenie posiłków zbyt obfitych; organizmowi potrzebna jest z reguły mniejsza ilość pożywienia niż zostaje spożywana. Przejadanie się prowadzi do uczucia ciężkości, ospałości, na skutek odpływu krwi do celów trawiennych, co ma niekorzystny wpływ na stan samopoczucia skoczka.
3. Sen jest zjawiskiem fizjologicznym.
Daje odpoczynek i regeneruje siły organizmu. Człowiekowi sen potrzebny jest niezbędnie. Ponieważ zajęcia lotnicze wiążą się z pewnym napięciem nerwowym, spadochroniarz powinien spad 7-8 godzin na dobę. Spać należy w dobrze przewietrzonym pomieszczeniu i przy otwartym oknie.
4. Codzienna gimnastyka poranna powinna trwać najmniej 15 minut. Ćwiczenia poranne wprawiają organizm ludzki w stan dobrego samopoczucia, dzień rozpoczęty gimnastyką jest zawsze łatwiejszy. Gimnastyka poranna powinna zawierać proste ćwiczenia gimnastyczne, rozciągające. Wykonuje się je bezpośrednio po przebudzeniu przy otwartym oknie.
5. Należy bezwarunkowo unikać palenia tytoniu i spożywania napojów alkoholowych.
Działanie nikotyny i alkoholu ma zgubne działanie dla całego organizmu. Nawet sporadyczne picie napojów wyskokowych upośledza wyższe czynności czuciowe narządów i zmysłów, osłabia system psychiczny. Jest niebezpieczne dla skoczka, gdyż podobnie jak nikotyna, zmniejsza odporność na niedotlenienie i opóźnia czas reakcji. Trudno wymienić tu wszystkie negatywne skutki wynikające ze spożywania alkoholu i palenia tytoniu. Są one na tyle poważne, że rozsądny lotnik na pewno nie stanie się ich niewolnikiem.
ZNACZENIE KULTURY FIZYCZNEJ PRZYGOTOWANIE KONDYCYJNE
Ogólna zasada mówi, ze człowiek sprawny fizycznie jest mniej podatny na uleganie urazom ciała w czasie szkolenia i działalności lotniczej. Niezależnie od tego, ludzie o doskonalej kondycji fizycznej znacznie rzadziej zapadają na różnego rodzaju schorzenia. Z tych względów, prócz utrzymania higienicznego trybu życia, należy także dbać o utrzymanie wysokiego poziomu sprawności fizycznej. Jedyną drogą do realizacji tego celu jest trening ogólnorozwojowy, odbywany, co najmniej 2-3 razy w tygodniu. W jego toku należy kształtować motorykę przez wykonywanie następujących ćwiczeń, wpływających na rozwój poszczególnych cech sprawności fizycznej:

  • zwinność - gry sportowe, gimnastyczne ćwiczenia akrobatyczne oraz na przyrządach, sporty zimowe,
  • szybkość - bieg na krótkich dystansach, gry sportowe,
  • siła - gimnastyka na przyrządach, ćwiczenia siłowe,
  • wytrzymałość - biegi terenowe, pływanie, bieg narciarski.

Przez rozwijanie cechy zwinności wzmacnia się aparat kostno - więzadłowy, czyniąc go odporniejszym na urazy mechaniczne, mogące nastąpić podczas skoków, lądowań czy wypadku. Ćwiczenia siłowe powiększają możliwości mięśni, co jest potrzebne. Kształcąc szybkość ruchów skoczek skraca jednoczenie czas reakcji, która w lotnictwie jest szczególnie ważna. Wzrost wytrzymałości powoduje zwiększenie wydolności układu krążenia i oddychania, co umożliwia pokonanie znacznego wysiłku oraz ma istotny wpływ na dobre samopoczucie. Niezależnie od wszelkiej profilaktyki każdy spadochroniarz musi pamiętać o zasadach bezpieczeństwa i ciągle zachowywać ostrożność.
Lotnictwo jest sportem, w którym jedna nieprzemyślana decyzja może zaważyć na całej przyszłości człowieka. 
Trzeba zdać sobie sprawę, że żadne odszkodowanie nie wynagrodzi utraty zdrowia.


cz.2

PODSTAWY PSYCHOLOGII LOTNICZEJ
Praca skoczka w powietrzu jest w decydującej mierze wysiłkiem psychicznym, a postęp techniczny w lotnictwie powoduje coraz większe obciążenie psychiczne skoczka. Psychologia lotnicza bada, jakie są możliwości człowieka, dlaczego postępuje on tak, a nie inaczej, jakie są jego zdolności, skłonności itp. Psychologia jest nauką zajmującą się różnymi rodzajami działalności człowieka, sposobami jego myślenia, przeżywania, postępowania, jego całą naturą, a także niezmiernie ważną sprawnością psychiczną, między innymi skoczków spadochronowych.
Trzy podstawowe czynniki sprawności psychicznej:
1.  sprawność intelektualna, na którą składa się zakres wiedzy, poziom inteligencji i spostrzegawczości, prawidłowy rozwój uwagi, trwała pamięć, wyobraźnia, orientacja przestrzenna;
2. sprawność psychomotoryczna obejmująca szybką reakcję na bodźce, koordynację wzrokowo-ruchową, precyzję ruchów, tempo pracy motorycznej;
3. sprawność adaptacyjna warunkowana dojrzałością osobowości, stałością emocjonalną,prawidłowym ukształtowaniem i ukierunkowaniem motywacji do latania (potrzeby, cele, dążenia, zainteresowania), umiejętność współżycia społecznego.
W czasie lotów i skoków kontakt z otaczającym światem, a więc otrzymywanie z zewnątrz informacji, umożliwiających właściwe kierowanie przebiegiem skoku i wykonanie zadania. Do skoczka za pośrednictwem zmysłów dociera z otoczenia wiele różnych bodźców, takich jak świetlne, dźwiękowe, czuciowe itp., które odbierane, jako wrażenia składają się na spostrzeżenia. W tej formie bodźce odzwierciedlają przedmioty i zjawiska, umożliwiając skoczkowi ustosunkowanie się do nich.
Jeśli w czasie lotu z odnoszonych wrażeń powstaną niewłaściwe, zniekształcone spostrzeżenia, nazywamy je złudzeniami. Szczególnie wiec w lotnictwie szybkość i dokładność spostrzegania maja kolosalny wpływ na przebieg lotu i bezpieczeństwo.
Zdolność szybkiego i właściwego spostrzegania zależy nie tylko od wyszkolenia, doświadczenia i sprawności umysłowej, lecz również od umiejętności skupienia, przestawiania podzielności uwagi oraz jasnego i szybkiego myślenia.
Uwaga w czasie lotu jest podstawą dobrej obserwacji. Rozróżniamy uwagę mimowolną - kiedy zjawisko samo przyciąga uwagę, oraz uwagę dowolną, która jest zamierzonym skierowaniem działalności psychicznej na określone obiekty i zjawiska. Dla skoczka szczególnie ważna jest uwaga dowolna:, bowiem przy jej pomocy może on kontrolować z góry założone elementy skoku i otaczające zjawiska. Uwaga skoczka powinna się odznaczać dużą objętością, intensywnością, podzielnością i przestawnością.
Nie tylko uwaga jest podstawą powodzenia w locie, ale dużej mierze i pamięć, która składa się z następujących czynników:

  • zapamiętywania,
  • przechowywanie,
  • zapominanie.

Ze względu na cykliczność tych elementów należy odpowiednio często przypominać sobie wiedzę oraz odpowiednio często powtarzać ćwiczenia w czasie lotu.
Cechą dobrej pamięci jest: duża pojemność, łatwość zapamiętywania, trwałość, dokładność odtwarzania oraz umiejętność szybkiego wydobycia z pamięci potrzebnych faktów.
Skoczka powinny cechować szybkość i krytycyzm myślenia, gdyż bardzo szybko zmieniające się sytuacje w locie zmuszają do natychmiastowej analizy i oceny sytuacji oraz podjęcia właściwej decyzji. Na sprawność intelektualną, tak ważną w lotnictwie, ma też duży wpływ stan emocjonalny skoczka.
STRES W SPADOCHRONIARSTWIE
Działalności skoczka w powietrzu towarzyszy znaczne obciążenie układu nerwowego, wynikające z dużego wysiłku psychicznego, silnych emocji, częstych stanów napięcia powodowanych przez sytuacje stresowe. W związku z tym może występować u skoczka podniecenie, obawa i napięcie, które cechuje się zakłóceniami psychiki i działalności ruchowej. Zakłócenia te polegają na zwężeniu zakresu uwagi, niedostatecznej jej podzielności i przestawności. Ponadto pojawia się zapominanie, nieprawidłowa ocena sytuacji, niezdecydowanie w podejmowaniu decyzji i ich wykonaniu. W sferze ruchowej powstają zahamowania ruchów; ruchy bywają niewłaściwe lub zupełnie niecelowe. Stres jest czynnikiem powodującym destrukcję pracy skoczka w czasie lotu.
Przewidywanie, chłodna kalkulacja, przygotowanie do skoku ograniczają możliwość pojawienia się sytuacji stresowej. 
Jeżeli podczas lotu pojawi się sytuacja stresowa należy przede wszystkim:

  • zachować spokój
  • konsekwentnie realizować podjęte decyzje.

Konsekwentne działanie często ratuje skoczka w sytuacji trudnej.
Kolejnym istotnym czynnikiem jest samoocena skoczka oraz świadomość faktu, iż zmęczenie obniża możliwości skoczka wraz z upływem czasu czynności lotniczych.
Aby zapas bezpieczeństwa był największy należy:

  • odpowiednio przygotować się do skoków,
  • zachowywać zasady higieny ogólnej, zwłaszcza te czynniki ograniczające zmęczenie (sen, odpoczynek, odżywienie),
  • stworzyć sobie w miarę komfortowe warunki (dopasowanie sprzętu, właściwy ubiór, osprzęt).

Odpowiednie przygotowanie do skoku jest niezmiernie ważnym elementem działalności lotniczej, warunkującym w dużym stopniu powodzenie wykonania zamierzonych zadań.
W praktyce lotniczej ten etap jest często niedoceniany i zaniedbywany, zwłaszcza przez młodych, lecz i starszych stażem skoczków zafascynowanych perspektywą emocjonującego skoku zapominających o podstawowych elementach wyposażenia czy nieprzestrzegających zasad panujących na danej strefie zrzutu.
Skoczkowie często zapominają o prostej zależności pomiędzy efektywnością pracy w powietrzu a warunkami, jakie zostały zawczasu stworzone do tej pracy.
OBCIĄŻENIA SKOCZKA PRZY OTWARCIU SPADOCHRONU I PRZY LĄDOWANIU
Najbardziej narażone na obciążenia przy otwarciu spadochronu elementy ciała skoczka to kręgosłup na całym odcinku ze specjalnym uwzględnieniem odcinka szyjnego oraz głowa.
Dzięki zastosowaniu nowoczesnych materiałów oraz konstrukcji spadochronu znacznie wydłużono czas otwarcia spadochronu tym samym zmniejszając siły przeciążeń oddziaływujące na jego ciało przy zmianie prędkości swobodnego spadania ok. 50 m/s do prędkości opadania (szybowania) na otwartej czaszy ok. 6 m/s.
Nie mniej należy jednak pamiętać o właściwym napięciu mięśni karku i szyi oraz całego ciała w momencie otwierania się spadochronu ze względu na dużą bezwładność głowy oraz kończyn, w celu uniknięcia uszkodzenia przyczepów mięśni, złamania kości, nadwerężenia karku.
Przy prawidłowym lądowaniu układ kostno stawowy skoczka jest nieznacznie obciążony, porównywalnie do skoku z wysokości 1m, lecz niekiedy z dużą prędkością. Należy zwrócić szczególną uwagę na lądowania przy nie właściwym ustawieniu do kierunku wiatru oraz w miejscach do tego nieprzeznaczonych. Skoczek musi wtedy być przygotowany na „twardsze” spotkanie z ziemią i konieczności wytracenia prędkości przy pomocy przewrotu lub padu w celu uniknięcia złamania kończyn dolnych na skutek nie właściwego ustawienia nóg lub kończyn górnych na skutek podparcia.
NAJCZĘSTSZE URAZY W SPADOCHRONIARSTWIE
Z analizy zdarzeń ostatnich 5 lat wynika, że najczęstszymi urazami w spadochroniarstwie są: trójkostkowe złamanie stawu skokowego, złamania kości podudzia, złamania kości udowej (z przemieszczeniem), skręcenia stawu skokowego i kolanowego, złamania kości nadgarstka, przedramienia oraz ramienia. Najgroźniejszymi są urazy wielo narządowe oraz ciężkie urazy głowy oraz urazy kręgosłupa. Najczęściej dochodzi do nich w czasie lądowań z winy samego skoczka na skutek wyboru niewłaściwej wielkości czaszy, niewłaściwego miejsca do lądowania, błędnej oceny wysokości i prędkości, brawury, błędnej oceny warunków atmosferycznych, nie wykonywania poleceń instruktora.
NAJCZĘSTSZE URAZY W SPADOCHRONIARSTWIE - PROFILAKTYKA
Na zapobieganie urazom w czasie wykonywania skoków spadochronowych wpływa wiele czynników.
Do najważniejszych należy zaliczyć:

  • właściwe przygotowanie fizyczne skoczka
  • dobór odpowiedniego sprzętu do wagi i umiejętności skoczka
  • zdroworozsądkowa ocena warunków atmosferycznych
  • zapoznanie się z warunkami panującymi na lotnisku oraz strefami lądowania
  • stan psychofizyczny skoczka w danym dniu
  • dobór odzieży i obuwia
  • wykonywanie skoków w terenie ograniczonym po wcześniejszym wielokrotnym treningu

UDAR SŁONECZNY
Udar słoneczny jest zaburzeniem regulacji cieplnej organizmu, spowodowane działaniem wysokiej temperatury, przez co traci on zdolność naturalnego ochładzania się przez pocenie. Zazwyczaj jest on spowodowany bezpośrednim wpływem promieni słonecznych na odsłoniętą głowę i ciało.
Objawy:

  • bardzo wysoka temperatura ciała przekraczająca 39*C
  • sucha, gorąca, zaczerwieniona skóra-brak pocenia
  • przyspieszony i napięty puls
  • możliwe zaburzenia świadomości
  • wymioty

Pierwsza pomoc

  • umieść poszkodowanego w zacienionym i odosobnionym miejscu
  • zapewniamy dostęp powietrza
  • stosujemy zimne okłady na głowę
  • podajemy zimne napoje, w żadnym wypadku nie podajemy alkoholu, kawy, herbaty

Jeżeli temperatura chorego przekracza 39*C zdejmujemy z niego ubranie i zanurzamy go w chłodnej, nie lodowatej!, wodzie lub polewamy go wodą z prysznica aż do momentu gdy temperatura spadnie poniżej 38*C,

  • ważne: zwróć uwagę żeby nie przechłodzić organizmu.